Bu yazımızda türkiyedeki spa kapasitesi ,ilçelerinn kapasiteleri ve spanın ne olduğuna değineceğiz.

Türkiye’de sağlık turizminin ana ekseni termal turizm olsa da, dünyada termal turizm, Spa olarak adlandırılan daha geniş bir turizm türünün bir parçası olarak kabul ediliyor ve ülkemizde de termal turizm haricindeki diğer Spa aktiviteleri de hızla gelişiyor.

Ayrıca, ülkemize göz ameliyatları, diş bakımı gibi sağlık ihtiyaçları nedeniyle gelişlerde de bir artış trendi söz konusu. Geçen yıl yabancı ziyaretçilerin 45 bin ve vatandaşların da 34 bin geceleme yaptığı İzmir’deki Balçova Termal Tesisleri, Norveç Sağlık Bakanlığı ile yaptığı bir anlaşma ile bu ülkeden hasta kabul ediyor. Son yıllarda bir çok tesiste deniz suyunun ısıtılması ile yapılan tedavi olarak bilinen talassoterapi uygulamaları başlatılmış bulunuyor.

Spa nedir?

Spa Latince “Salus Per Aquam” teriminin baş harflerinden oluşuyor. “Su ile gelen iyilik” anlamına gelen bu terim Roma döneminden beri termal ya da deniz suyunun ağırlıklı olarak kullanıldığı vücut bakımı ve tedavileri için kullanılıyor. Spa turizminde ortalama kalış süresi diğer turizm türlerine göre daha uzun. Almanya’daki Spalarda ortalama kalışlar 6, Fransa’da 17-18, Çekoslovakya’da 18 gece. Ülkemize gelen yabancı ziyaretçilerin ortalama geceleme sayısının 4,1 olduğu ve ortalama yabancı ziyaretçi gelirimizin yaklaşık 700 ABD doları olduğu düşünüldüğünde Spa için gelen yabancı ziyaretçilerin genel ortalamanın en az iki katına kadar çıkan bir harcamaya sahip olduğu söylenebilir. İzmir Balçova termal tesislerinde yabancı ziyaretçilerin ortalama kalış sürelerinin 2002 yılında 28 gece olması bu düşünceyi destekliyor. Ancak, burada unutulmaması gereken Spa kavramının oldukça geniş bir kavram olduğu ve bu terimi turizm ile yanyana getirdiğimizde en geniş anlamda düşünülmesi gerektiği. Denizli Pamukkale’de 7 tesisin bir araya gelerek kurduğu Patero A.Ş.’nin Yönetim Kurulu Başkanı Kenan Tüfekçi, bu alanın Türkiye’deki sayılı kompetanlarından birisi. Kendisi ile görüştüğümüz Tüfekçi, Türkiye’de turistik Spa niteliğine sahip tesis adedinin az olduğunu ve termal bir havuzun varlığının, çeşmelerden termal suyun akmasının, Spa turisti üreten pazarlarda yeterli bir arz olamayacağını, ancak, Türkiye’de yakın zamana kadar böyle bir bakışın hakim olduğunu söylüyor. Ona göre, bu pazarlarda yer edinmek isteyen yatırımcılar ve planlamacılar ‘Spa turizmi’ kavramına daha geniş bakmak zorundalar.

Bir kaynak suyunun termal kaynak olarak değerlendirilebilmesi için su sıcaklığının en az 20 derece olması gerekiyor. Zengin ve önemli bir jeotermal kuşak üzerinde bulunan Türkiye’de 1500 civarında termal ve şifalı içme suyu kaynağı var. Şifalı suların zenginliği bakımından ilk 7 ülke içinde bulunan Türkiye, aynı zamanda radyoaktivitesi en güçlü sulara da sahip1 (1 Başbakanlık Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü). Termal kaynaklarımız arasında zengin ve güçlü debiye sahip 40 termal turizm kaynağı dahilinde yapılan bir araştırma Türkiye’de 400 bin yatağın üzerinde bir potansiyel olduğunu gösteriyor2 (2 Dr. Zeynep Arslan, Dokuzeylül Üniversitesi, 1996 TÜRSAB Dergisi 153. sayı). Türkiye bu potansiyeli realize etmeyi başarırsa yaratacağı bu modern Spa merkezlerinde yüzde 40 doluluk ile ortalama 10 gece konaklayan 5 milyon 840 bin Spa müşterisinden 8 milyar doların üzerinde bir gelir elde edebilecektir3 (3 Bu hesaplamada ziyaretçi başına ortalama 1400 ABD doları olarak alınmıştır). Kuşkusuz bu rakamların gerçekleşmesi çok kaliteli bir alt ve üst yapı gelişimi ile iyi bir tanıtım ve pazarlama çalışmasına bağlıdır.

Yeterli pazar var mı?

Avrupa Spa’lar Birliği rakamları Almanya’da 2001 yılında 105 milyon, Fransa’da 2000 yılında 10 milyon 200 bin, İspanya’da 2000 yılında 3 milyon 800 bin ve Avusturya’da 2000 yılında 1 milyon 700 bin Spa gecelemesi yapıldığını gösteriyor. Patero’dan Kenan Tüfekçi de gerekli yatırımların yapılması ile uzun vadede bu rakamlara ulaşmanın mümkün olduğunu vurguluyor. Spa turizminde trendin yukarı doğru olduğu açıkça görülüyor. Örneğin, Almanya’daki Spalarda yapılan gecelemeler 1999′dan 2001′e yüzde 7, İspanya’da yapılan gecelemeler 1999′dan 2000′e yüzde 14 oranında artmıştır.

Termal turizmde kapasite

Türkiye’de termal merkezlerde yurtdışından gelen yabancı ziyaretçilere hizmet verebilecek nitelikte ve en az bir termal havuzu bulunan 19 bine yakın Turizm Bakanlığı ve belediye belgeli yatak kapasitesi mevcut. Bu kapasitenin 8 bin 600′ü 5 ve 4 yıldızlı tesislerden oluşuyor. Ancak, bu alandaki pek çok uzmanın sözlerine bakılırsa bu termal kapasitenin pek azı gelişmiş ülke pazarlarına hitap edebilecek gerçek birer Spa resortu niteliğinde. Termal havuzu bulunmasa da çok ciddi Spa aktivitelerinin bulunduğu 7 bin 212 yataklı bir ek kapasitemiz de mevcut.

*En azından bir termal havuz bulunması kriteri gözönüne alındı. Bu tesislerin hiç birinin Kültür veTurizm Bakanlığı’ndan alınmış termal tesis işletmebelgesi yoktur. (2002 sonu itibarı ile)

Termal Turizminde Kapasite

Şehir / Total
Grand Total / 18585
Denizli(Pamukkale / 4038
İzmir / 3285
Afyon / 2693
Bursa / 2369
Balıkesir / 1131
İzmir / 1000
Kütahya / 846
Ankara / 512
Sivas / 500
Yalova / 467
Diğer / 1905

Türkiye’de türüne göre Termal Tesis Kapasitesi

Tesisin Türü / Toplam
Toplam / 18585
Belediye Belgeli / 6501
5 / 5036
4 / 3529
3 / 2073
2 / 190
1 / 100
apart tesis / 156
ITK / 1000